جلسه ششم

گرته‌برداری چیست؟

ترکیبی که اجزای متشکل آن٬ جدا جدا (لفظ به لفظ) از یک زبان بیگانه (خارجی) ترجمه شده و در کنار هم قرار گرفته باشد.

گرته‌برداری معنایی: آن است که معادل یکی از معادل لفظ خارجی را به عنوان معادل همه‌ی معانی آن لفظ بکار ببرند.

مثالِ آموزشیِ ‌شماره ۱:

جنگل توسط سربازان به آتش کشیده شد.

۱. کلمه‌ی "توسط " اشتباه است (گرته‌برداری معنایی).

جمله‌ی صحیح: سربازان جنگل را آتش  زدند.

مثالِ آموزشیِ شماره ۲ :

این فیلم‌نامه از ضعف شدیدی رنج می‌برد. (نادرست)

این فیلم‌نامه خیلی ضعیف است. (درست)

حشو یعنی چه؟

۱. جمله یا کلمه‌ای است که از نظر معنایی غیر لازم است (شاید از نظر دستوری لازم باشد) و اگر آن را حذف کنند به معنای جمله لطمه‌ای وارد نمی‌شود.

۲. بکار بردن دو کلمه‌ی هم معنی پشت سر هم حشو حساب می‌شود.

مانند: 

استارت و شروع٬ اوجِ قله‌ی کوه٬ سوابقِ گذشته٬ آخرین فینال و لیستِ اسامی.

مثالِ آموزشیِ شماره ۳:

اتحادیه‌ی اروپا تحریمات نفتی بر علیه ایران را رقم زد.

بر علی + ه

۱. "علی" کلمه‌ای عربی است و به معنی "بر" می‌باشد، در نتیجه استفاده از دو "بر" پشت سر هم غلط است.

۲. "ه" ضمیر مذکر غایب در زبان عربی است و استفاده ار آن در زبان فارسی اشتباه است.

مثالِ آموزشیِ شماره ۴:

این سازمان از مشکلات فراوانی در زمینه‌ی منابع انسانی برخوردار است.

۱. برای تبدیل جمله‌ی بالا  به یک جمله‌ی مثبت بجای کلمه‌ی "مشکلات" میتوان از کلمه‌ی "قابلیت‌ها و يا توانایی‌ها" استفاده کرد.

۲. کلمه‌ی "بر" به معنی "میوه" می‌باشد در نتیجه "برخوردن" یعنی "میوه خوردن".

۳. اگر کلمه‌ی "بر" دارای تشدید بود (برّ) به معنی "بیابان" می‌شد.

مثالِ آموزشیِ شماره ۵: 

و به آنان آنچه را که می‌شناسند٬ دوباره بشناساند امری که مي‌تواند با دشواری‌ها و دردسرهای فراوانی همراه باشد.

۱. پس از کلمه‌ی "آنچه" هیچ‌گاه حرف اضافه‌ی "که" نمی‌آید.

 مثالِ آموزشیِ شماره ۶:

 در این باره تا کنون کتاب‌های زیادی از سوی علاقمندان٬ زبان آموزان و اساتید زبان فارسی منتشر شده است.

۱. "استاد" یک کلمه‌ی فارسی است و جمع آن می‌شود "استادها" یا "استادان" و استفاده از کلمه‌ی "اساتید" که جمع مکسّر عربی است٬ غلط می‌باشد.

۲. (نکته) کلماتی همانند: از سوی٬ توسط٬ بوسیله و ... وقتی فاعل را مشخص میکنند گرته‌برداری هستند٬ چنین جملات نادرستی را نمی‌توان با تغییر دادن یک کلمه اصلاح کرد و باید ساختار جمله را بطور کلی تغییر داد.

مثالِ آموزشیِ شماره ۷:

پس بنابراین با توجه به موارد فوق‌الذکر چه می‌توان کرد؟

۱. دو کلمه‌ی "پس" و "بنابراین" که هم معنی هستند نباید پشت سر هم بیایند یعنی فقط باید از یکی از آنها استفاده کنیم.

۲. "فوق‌الذکر" یک  ترکیب جعلی است و اگر معنی داشته باشد یعنی "آنچه در بالا ذکر شده یا بیان شده"٬ در نتیجه باید از "سابق‌الذکر" استفاده می‌شد.

طرز نوشتاری صحیح جمله‌ی بالا چنین می‌شود:

"پس با توجه به موارد مذکور چه می‌توان کرد؟" و یا "بنابراین با توجه به موارد مذکور چه می‌توان کرد؟"

تمرین تحویلی شماره ۱۲:

متن زیر را تصحیح کنید:

 اولا" چون هر یک از اثرات تالیف شده از نقاط قوت و ضعف فراوانی برخوردارند٬ لذا لازم بود٬ تعداد زیادی از این کتب را مورد بررسی خود قرار داده٬ نقاط قوت و پیشنهادات سازنده‌ي آنها اخذ و نقاط منفی و اشتباهات احتمالی آنها را کنار بگذاریم.

تمرین تحویلی شماره ۱۳:

متن زیر را تصحیح کنید:

هرچند که ارزش علمی و فرهنگی آثار قابل کتمان نیست٬ ولی کاربرد آنها برای داوطلبین آزمون ورودی دانشگاه‌ها که آزمونی به‌شدت رقابتی است٬ تامل برانگیز بوده و خیلی از وقت‌ها به بروز  مشکلات جدیدی منجر می‌شود.

جلسه پنجم

تصحیح جملات:

مثالِ آموزشيِ شماره‌1:

مبحث "تصحیح جملات" که به‌ عنوان یکی از بخش‌های کلاس "کاربرد ادبیات در خبر" به شمار  می‌رود٬ برای اولین بار در سال ۱۳۸۵ مطرح شد.

۱. قابل ذکر است که محل قرار گرفتن گیومه صحیح است٬ چون اسامی خاص باید در داخل گیومه باشد.

۲. کلمه‌ی "به عنوان" را می‌توان از جمله حذف کرد و در معنی جمله تغییری ایجاد نمی‌شود. که به این عمل گرته‌برداری می‌گویند.

افعالی که با گرته‌برداری می‌آیند:

شمردن٬ انگاشتن٬ معرفی‌کردن و مترادف‌های آن.

۴. کلمه‌ی "مطرح" در‌صورتی درست است که به معنای "مورد‌ طرح" باشد.

مثالِ آموزشيِ شماره‌2:

رییس جلسه٬ سخنران بعدی را به عنوان جامعه شناسی مطرح٬ معرفی کرد.

۱. کلمه‌ی "به عنوان" را می‌توان حذف کرد٬ طبق قانون گرته‌برداری.

۲. فعل "معرفی کرد" جز افعال گرته‌برداری می‌باشد.

۳. کلمه‌ی "مطرح" به معنی سرشناس٬ معروف و نامدار می‌باشد٬ که در اینجا استفاده از آن غلط است.

مثالِ آموزشيِ شماره‌3:

این امر٬ درخواست‌های فراوانی را برای تدوین مجموعه‌ای آموزشی در رابطه با نگارش فارسی و چگونگی پاسخگویی به سوالات مربوطه به همراه آورد.

۱. استفاده از کلماتی از قبیل "در رابطه با٬ در ارتباط با٬ در این رابطه٬ در راستای و در این راستا" اشتباه است و باید از کلماتی مانند: در ارتباط با٬ در این رابطه٬ در راستای و یا در این راستا٬ استفاده کرد.

۲. حرف "ه" که در آخر کلمه‌ی "مربوطه" آورده شده نیز غلط است٬ چون حرف "ه" نشانه‌ی مونث در زبان عربی است و استفاده از آن در زبان فارسی غلط می‌باشد.

مثالِ آموزشيِ شماره‌4:

این درخواست‌ها در کنار ابراز علاقه مدیریت محترم انتشارات نگاه ـ که در جریان آخرین تغییرات آزمون قرار داشت ـ بهانه‌ای برای تدوین این فصل از کتاب گردید.

۱. کلمه "مدیریت" اشتباه است و باید به جای آن از کلمه‌ی مدیر استفاده بشود (مدیریت٬ جایگاه است و مدیر٬ انسان است.) همچنین کلماتی از قبیل: روحانیت٬ استکبار جهانی٬ اشرافیت و ریاست نادرست است.در زیر به نکاتی از این قبیل اشاره می‌شود:

کلمات نادرست :                                                      کلمات درست:

الف. روحانیون٬ روحانیت                                                 روحانیان

ب. استکبار‌جهانی٬ مستکبرین                                       مستکبران

پ. اشرافیت                                                                 اشراف

ت. ریاست                                                                   رییس

قابل ذکر است که در قسمت الف و ب چون از نشانه‌های  جمع "ون٬ ین" که مختص به زبان عربی است استفاده شده٬ اشتباه است.     

 ۲. فعل "در جریان قرار داشتن" جزو افعال گرته‌برداری است و باید به جای آن از فعل‌هایی مانند: آگاه بودن و اطلاع داشتن استفاده کرد.

۳. فعل "گردید" به معنای "شد" نادرست است.

۴."بهانه" معنی یا بار منفی دارد و علتی دروغین یا غیر موجه٬ برای انجام دادن یا ندادن کاری محسوب می‌شود.

مثالِ آموزشيِ شماره‌5:

 نوشتن فصلی در باب آیین نگارش و زبان فارسی برای فارسی زبانان٬ کاری سهل و ممتنع است.

  ۱. هر موقع "در باب" به معنی "در موضوع" باشد٬ صحیح است و درست به کار رفته و حشو نیست. کلماتی مانند: درباره‌ی و درارتباط٬ میتوانند جایگزین "در باب" بشوند.

۲. حرف ("واو"  یا همان "و") که مابین سهل و ممتنع آمده باید حذف بشود و "سهلِ ممتنع" صحيح است.

مثالِ آموزشيِ شماره‌6:

در چنین مجموعه‌ای انتظار می‌رود نویسنده به کسانی که زبان مادری‌شان فارسی است٬ این توضیح را بدهد که چگونه باید کلمه‌ای که هزاران بار به کار برده‌اند را به کار ببرند.

۱. انتظار می‌رود٬ امید است و... در جمله‌های با معنی مثبت به کار می‌رود  و به معنی آرزو داشتن و انتظار کشیدن هستند.

۲. (توضيح‌دادن) هر وقت فعل مرکب بود بینش (بین اجزای فعل) فاصله نیندازیم. (اين را توضيح‌ بدهد كه...)

۳. "را" به عنوان علامت نشانه مفعولی٬ باید بلافاصله بعد از مفعول بیاید.

۴. هیچگاه حرف اضافه‌ی "را" بعد از فعل نمی‌آید.

در نتیجه اولین "را" در جمله بعد از کلمه‌ی "این" و دومین "را" بعد از کلمه‌ی "کلمه‌ای" میاید، يعني دقيقا" بعد از مفعول جمله.

تمرین امتیازی (اختیاری است):

"ممتنع" در فرهنگ دهخدا یعنی چه؟

تمرین تحویلی شماره ۸:

"گرته‌برداری"  چییست؟

تمرین تحویلی شماره ۹:

عبارت‌های جعلی چیست؟

تمرین تجویلی شماره ۱۰:

"حشو" چیست؟

تمرین تحویلی شماره ۱۱:

متن زیر را غلط یابی کنید:

تیم ملی ایران به رهبریت مربی خوب این تیم، با انجام ۶ دیدار متوالی و پی‌در‌ پی این بازی که پر‌هیجان و کشش بود را به سود خود به پایان برد.

تیم مقابل که از روحیه‌ی بسیار بدی برخوردار بود برخلاف تصور تماشاگران شکست سنگین و بسیار بدی را خوردند مربیان این تیم قبلا" با‌هم دیدار و  به گفت و گو نشستند تا بتوانند تیم‌های  طرف‌های مقابل را ارزیابی کنند.